Samsun Tekkeköy Antyeri Kilisesi

Samsun Tekkeköy Antyeri Kilisesi. Samsun’un Tekkeköy ilçesine bağlı Antyeri Mahallesi’nde, bir tepenin üzerinde sessizce bekleyen Antyeri Kilisesi; Karadeniz’in sisli sabahlarına, rüzgârına ve yılların yıpratıcı etkisine rağmen hâlâ ayakta kalmaya çalışan önemli bir kültür mirasıdır. Yaklaşık 250–300 yıllık geçmişe sahip olduğu düşünülen yapı, bölgede yaşamış Rum Ortodoks cemaati tarafından inşa edilmiştir.

Bir dönem ibadetle dolu olan bu taş duvarlar, mübadele sonrası farklı bir kimliğe bürünmüş; uzun yıllar cami olarak hizmet vermiştir. Ancak yeni caminin inşa edilmesiyle birlikte 1997 yılında ibadete kapatılmış ve zamanla kaderine terk edilmiştir. Bugün resmi olarak kültür varlığı statüsünde olsa da, fiili durum itibarıyla bakımsızlık ve ihmalin izlerini taşımaktadır.

Ant yeri kilisesinin çan kulesi

Mimari Değeri ve Taş Ustalığı

Antyeri Kilisesi mimari açıdan Samsun çevresinde nadir görülen özelliklere sahiptir:

Kesme taş yapım tekniği
Dikdörtgen plan şeması
Yüksek tavanlı ana ibadet salonu
Güneybatı köşesinde sağlam kalmış çan kulesi

Özellikle çan kulesinin ayakta kalmış olması, yapıyı Samsun genelinde ayrıcalıklı bir konuma taşır, (ancak artık kilisenin çanı maalesef yerinde değil). Taş işçiliği, dönemin ustalığını ve estetik anlayışını yansıtır. Duvar kalınlıkları, pencere kemerleri ve iç mekân oranları, yalnızca bir ibadet yapısı değil aynı zamanda mimari bir kimlik beyanıdır.

Ancak bugün bu mimari zarafet; kırılmış taşlar, sökülmüş parçalar, define arayıcılarının açtığı çukurlar ve doğanın yıpratıcı etkileriyle gölgelenmektedir.

Kaderine Terk Edilen Bir Kültür Mirası

Antyeri Kilisesi’nin en acı tarafı, yıkılmış olması değil; yavaş yavaş çürüyor olmasıdır.

Define arayıcılarının verdiği zararlar, bilinçsiz müdahaleler ve uzun süredir yapılmayan koruma çalışmaları yapının bazı bölümlerinde ciddi tahribata yol açmıştır. Çatı ve iç mekân bölümlerinde oluşan deformasyonlar, zamanla daha büyük yapısal riskler doğurabilir.

Oysa bir tarihi eser, yalnızca geçmişin bir kalıntısı değildir. O;

O topraklarda yaşamış insanların hikâyesidir.
Kültürel çeşitliliğin kanıtıdır.
Bir coğrafyanın hafızasıdır.

Bugün Antyeri Kilisesi’nin sessizliği, aslında kültürel mirasa yaklaşımımızın da bir yansımasıdır.

Antyeri kılisesinin bakımsız hali

Restore Edilirse Ne Kazanırız?

Bu yapı restore edilip doğru bir projeyle turizme kazandırıldığında:

Fotoğraf turizmi gelişir
Kültür rotaları zenginleşir
Samsun’un alternatif turizm noktaları artar
Yerel ekonomiye katkı sağlanır
Tarih bilinci güçlenir

Karadeniz Bölgesi’nde kültür turizmi genellikle doğal güzelliklerin gölgesinde kalmaktadır. Oysa Tekkeköy; mağaraları, arkeolojik alanları ve tarihi yapılarıyla çok daha geniş bir potansiyele sahiptir. Antyeri Kilisesi, bu potansiyelin en somut örneklerinden biridir.

Restorasyon sonrası yapı;

Kültür evi
Sanat galerisi
Sergi alanı
Kültürel etkinlik merkezi

olarak değerlendirilebilir. Bu sayede hem tarih korunur hem de yaşayan bir mekâna dönüşür. Tarihe Sahip Çıkmak Geleceğe Yatırımdır

Tarihi eserler yalnızca belirli bir inanç grubuna ya da geçmiş bir topluluğa ait değildir; onlar o toprakların ortak mirasıdır. Bir kilise, cami, han ya da konak… Hepsi bir bütünün parçasıdır.

Antyeri Kilisesi bugün ayakta, ancak zamana karşı direniyor. Eğer gerekli restorasyon ve koruma çalışmaları gecikirse, bu değerli yapı geri dönüşü olmayan hasarlar alabilir.

Samsun’un kültürel kimliğini güçlendirmek, geçmişle bağ kurmak ve gelecek kuşaklara somut bir miras bırakmak için Antyeri Kilisesi gibi yapılar yalnızca tescillenmemeli; aktif şekilde korunmalı ve yaşatılmalıdır. Çünkü tarih, korunmadığında yok olur. Ama sahip çıkıldığında, bir şehrin en güçlü markasına dönüşebilir.

Geçmişin İzleri, Bugünün Sessizliği

Ant yeri kilisesi daha sonraları cami olarak da kullanılmıştır. Duvarlarında bulunan Allah ve peygamber levhaları ile içeride yer alan mimberden bu durum açıkça anlaşılmaktadır. Bu da yapının farklı dönemlerde farklı amaçlarla kullanıldığını ve kültürel olarak önemli bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Ancak böylesine tarihî ve çok katmanlı bir yapının kaderine terk edilmiş olması son derece üzücüdür. Zamanın ve ilgisizliğin etkisiyle yıpranan bu yapı, aslında geçmişten günümüze ulaşan önemli bir miras niteliğindedir.

Ant yeri kilisesinin bir dönem cami olarak da kullanılması, bu coğrafyanın kültürel geçişlerine ve birlikte yaşama tarihine dair önemli ipuçları sunmaktadır. Duvarlardaki levhalar ve iç mekândaki mimber, buranın sadece bir ibadet yeri değil, aynı zamanda farklı dönemlerin izlerini taşıyan bir tarih tanığı olduğunu ortaya koyar. Buna rağmen yapının bakımsız bırakılması, tarihî eserlerimize gereken önemin verilmediğini düşündürmektedir. Bu durum, geçmişin değerlerine sahip çıkılması gerektiğini bir kez daha gözler önüne sermektedir.